Yangiliklar

not found

Insoniyat hayoti va salomatligiga tahdid soluvchi 10 ta virus

Ba’zi viruslar millionlab odamlarni zararlaydi, ammo nisbatan kam sonli o‘lim holatlariga olib keladi. Boshqalari esa ancha kam tarqaladi, biroq ular bilan zararlanganlar uchun ancha xavfli va o‘lim darajasi yuqori bo‘ladi. Ushbu sharhda kasallanganlar orasida o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha saralangan eng xavfli 10 ta virus taqdim etilgan. Ro‘yxatning mutlaq “yetakchisi” — quturish: simptomlar paydo bo‘lganidan keyin o‘lim ehtimoli deyarli 100 foizga yaqinlashadi. Ma’lumotlar turli manbalardan jamlangan, jumladan: Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST), Britaniya Kolumbiyasi (Kanada) kasalliklarni nazorat qilish markazi, Avstraliya hukumati, Yevropa kasalliklarning oldini olish va nazorat qilish markazi (ECDC), Reuters axborot agentligi va Buyuk Britaniya hukumatidan. Quturish har yili taxminan 59 000 kishining hayotiga zomin bo‘ladi: asosan Afrika va Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida. Virus asosan zararlangan hayvonlarning so‘lagi orqali — ko‘pincha itlardan yuqadi. Samarali vaksina mavjud bo‘lishiga qaramay, quturish hali ham minglab o‘limlarga sabab bo‘lmoqda. Asosiy sabab — ta’sirdan keyingi profilaktika (postkontakt profilaktika) va o‘z vaqtida davolanishga kirish imkoniyati cheklangani. Ro‘yxatdagi bir nechta viruslar virusli gemorragik isitmalarni keltirib chiqaradi — jumladan Ebola, Marburg va Kongo–Qrim gemorragik isitmasi. Bu kasalliklar ko‘pincha og‘ir ichki qon ketishlar va a’zolar yetishmovchiligi (organlar ishdan chiqishi) bilan kechadi. Ebola va Marburg viruslarining letalligi taxminan 50 foizga yetishi mumkin. Ularning epidemik avj olishi asosan markaziy va janubiy Afrika mamlakatlarida kuzatiladi. Faqat 2014–2016 yillarda g‘arbiy Afrikadagi Ebola epidemiyasining o‘zi 11 000 dan ortiq insonning hayotiga zomin bo‘lgan va bu voqea epidemiyalarga tayyorgarlik masalasiga butun dunyo e’tiborini tortgan. Asosan kana va qishloq xo‘jaligi hayvonlari orqali yuqadigan Kongo–Qrim gemorragik isitmasi ancha keng hududlarda — Yevrosiyo va Afrikada tarqalgan. Letalligi 10–40 foiz oralig‘ida bo‘lib, har yili 1 000–2 000 ta o‘limga sabab bo‘ladi. Ushbu reytingdagi viruslarning aksariyati zoonoz — ya’ni hayvonlardan insonga o‘tadigan kelib chiqishga ega. Mevaxo‘r ko‘rshapalaklar Nipax va Marburg viruslarining tabiiy rezervuari hisoblanadi, kemiruvchilar Luxo virusi bilan bog‘liq, bir o‘rkachli tuyalar esa 2012-yilda Saudiya Arabistonida ilk bor aniqlangan MERS-COV'NING asosiy manbai sanaladi. Parranda grippi (H5N1) zararlangan qushlardan yuqadi va odamlarda tasdiqlangan holatlar orasida o‘lim ko‘rsatkichi taxminan 50% ni tashkil etadi — bu mavsumiy grippga qaraganda ancha yuqori. Odamga yuqish holatlari nisbatan kam uchrasa-da, o‘lim darajasining shunchalik yuqoriligi jahon sog‘liqni saqlash tashkilotlarini doimiy ravishda yuqori hushorlik holatida ushlab turibdi.

  • 25 Fevral, 08:52
  • Batafsil
not found

Ramazon va tibbiy yondashuv: kimlar ehtiyot boʻlishi kerak?

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti Ramazon roʻzasini tutishda sogʻliq bilan bogʻliq ayrim masalalarga ham eʼtibor qaratishni tavsiya qiladi. Unga koʻra, qandli diabet bilan ogʻriganlar, homilador ayollar va surunkali xastaligi bor shaxslar roʻza tutish masalasida shifokor bilan maslahatlashishi zarur. Jamoat namozlari va shu kabi yigʻinlardagi yaqin muloqot nafas yoʻllari infeksiyalarining tarqalish xavfini oshirishi mumkin. Bunday vaziyatlarda oddiy sanitariya qoidalariga amal qilish orqali sogʻliqni asrash mumkin. Qandli diabet Sharqiy Oʻrtayer dengizi mintaqasida eng keng tarqalgan kasalliklardan biri hisoblanadi. Masalan, Misrda 9 milliondan ortiq kishi diabet bilan yashaydi va nosogʻlom turmush tarzi sabab bu koʻrsatkich oʻsmoqda. Mutaxassislar diabetga chalinganlarga Ramazonda shifokor bilan maslahatlashib, xavfsiz roʻza rejasini tuzishni tavsiya etadi. Qondagi qand miqdorini muntazam oʻlchash, iftorlik vaqtida sogʻlom ovqatlanish, shakar va yogʻni cheklash, yetarlicha suv ichish hamda yengil jismoniy mashqlar bilan cheklanish kerak boʻladi. Bu yil Ramazon gripp mavsumiga toʻgʻri kelmoqda. Shu bois yoʻtal va aksirishda ogʻizni tirsak bilan yopish, qoʻllarni tez-tez yuvish, betob holatda ommaviy joylarga bormaslik va shifokor tavsiya qilgan dori-darmonlarni qabul qilish zarur. Qariyalar, homilador ayollar va immuniteti past shaxslar yuqori xavf guruhiga kiradi. Emlanish, shaxsiy gigiyena va tibbiy maslahatlarga amal qilish Ramazonni xavfsiz oʻtkazishga yordam beradi. Qish mavsumida suv isteʼmolini nazorat qilish va yetarlicha suyuqlik qabul qilish ham muhimdir. Homilador va emizikli ayollar roʻza tutish masalasini shifokor bilan maslahatlashgan holda hal etishi lozim. Sogʻlom ayollar odatda roʻzani asoratsiz tutishi mumkin, biroq ovqatlanish muvozanatli boʻlishi shart. Iftor va saharlikda uglevodlar, oqsil, vitamin va minerallarga boy mahsulotlar isteʼmol qilish, koʻproq meva-sabzavot yeyish, suvsizlanishning oldini olish talab etiladi. Homila harakatining kamayishi, kuchli qayt qilish yoki hushdan ketish kabi holatlarda zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak. Sogʻlom ovqatlanish qoidalari Mutaxassislar ogʻizni xurmo bilan ochishni tavsiya qiladi — u tolaga boy manba hisoblanadi. Kuniga kamida 10 stakan suv ichish, shoʻrva, tarvuz va koʻkatli salatlar kabi suyuqlikka boy taomlarni tanlash foydali. Qovurilgan va qayta ishlangan yogʻli mahsulotlardan saqlanish, toʻliq donli mahsulotlar va pishirilgan yoki grilda tayyorlangan goʻshtni afzal koʻrish kerak. Ovqatni shoshilmasdan isteʼmol qilish ortiqcha yeyishning oldini oladi. Saharlik yengil, ammo toʻyimli boʻlishi ayniqsa qariyalar, oʻsmirlar va homiladorlar uchun muhim. Bu oy chekishni tashlash uchun qulay fursat hisoblanadi. Dunyoda 1,3 milliard tamaki isteʼmolchilarining 80 foizdan ortigʻi past va oʻrta daromadli mamlakatlarda yashaydi. Mutaxassislar bu oyda tamaki va nikotin mahsulotlaridan butunlay voz kechishga chaqirmoqda. Chekishni tashlagan shaxsda 5-yil ichida insult xavfi chekishmaydigan odam darajasiga tushadi. Shu bois, Ramazon sogʻlom hayotga qadam qoʻyish imkoniyati degani. Ramazon — jamiyatda hamjihatlikni mustahkamlash oyi. Xayriya ishlarida koʻngilli sifatida ishtirok etish, yaqinlar bilan samimiy muloqot qilish va ehtiyojmandlarga yordam berish ruhiy barqarorlikni oshiradi. Shu bilan birga, oʻz salomatligingizga ham eʼtibor bering. Stressni kamaytirish, zararli odatlarni qisqartirish va aniq maqsad qoʻyib, ularga bosqichma-bosqich erishish sogʻlom turmush tarzini shakllantiradi.

  • 23 Fevral, 16:22
  • Batafsil
Нажмите на кнопку ниже, чтобы прослушать текст Powered by GSpeech