12:00 (08.01.2026)

97

Электрон рецепт тизими: дунёда қандай ишлайди?

Электрон рецептлар дунё бўйлаб турли мамлакатларда берилади. Лекин ҳар бир мамлакатда бу технологиянинг ўз тарихи ва ўз хусусиятлари бор.

Дунёда электрон рецептларни жорий қилишда етакчилик қилган мамлакатлар- Скандинавия давлатлари бўлди. Биринчи синов лойиҳалари 1980-йилларда пайдо бўлган ва шундан бери доимий равишда такомиллаштириб келинмоқда. Дания ва Швецияда барча рецептларнинг тахминан 99 фоизи электрон шаклда расмийлаштирилади. 

Швецияда электрон рецептлар тизими тўлиқ электрон тиббий карталар тизими билан интеграция қилинган, ва у мамлакатнинг барча аҳолисини қамраб олган. Шифокор томонидан бериладиган рецептлар махфий алоқа орқали миллий электрон рецепт серверига узатилади ва белгиланган муддат давомида (одатда бир йил, агар шифокор камроқ муддат белгиламаса) сақланади.

Беморлар бу базага кириш имконига эга эмас — электрон рецептларни фақат шифокорлар ва фармацевтлар кўра олади. Бемор эса фақат ўз рецептини олиш имконига эга: бу учун у мамлакатнинг ҳар қандай дорихонасига келиб, шахсини тасдиқлаши етарли. Бемор бошқа одамнинг дорисини олишни ҳам сўраш мумкин, лекин бундай ҳолда дорихонада унинг номига рухсатнома тақдим этилиши лозим.

Бошқа Европа мамлакатлари ҳам электрон рецептлардан фаол фойдаланишади. Улар орасида Норвегия, Дания, Финляндия, Швеция, Германия, Бельгия, Нидерландия, Италия, Исландия, Греция ва бошқалар бор.

Илғор давлатлар қаторига Туркияни ҳам қўшиш мумкин. У ерда электрон рецептлар нафақат тиббиётда қўлланиладиган дориларга, балки ветеринария препаратларига ҳам расмийлаштирилади.

Францияда фуқаролар Carte Vitale тиббий картасидан фойдаланишади. Беморнинг барча фаол электрон рецептларини кўриш учун ушбу карта дорихонадаги электрон дастурга уланади. Бундан ташқари, ҳозирда мамлакатда смартфонлар учун Carte Vitale мобил иловаси ишлаб чиқилган. Бу илова орқали фуқаролар барча рецептларини доимо кўриб туриш ва рецептларни сақлаш имкониятига эга бўлишди.

Германияда электрон рецептни жорий этиш учун ҳуқуқий асос 2020 йилда ишлаб чиқилган. Дастлаб у 2022 йил январидан мажбурий бўлиши режалаштирилган, аммо кейинчалик ўтиш жараёнини босқичма-босқич амалга оширишга қарор қилинган. Германияда шифокор билан кўрикдан сўнг беморга рақамли имзо ва QR-кодни ўз ичига олган электрон рецепт берилади. Уни мобил илова орқали танланган дорихонага электрон тарзда юбориш  ёки қоғозга чиқариб, шахсан дорихонага олиб бориш ҳам мумкин.

Австрияда 2022 йил 1 июлдан бошлаб бутун мамлакат бўйлаб электрон рецепт тизими жорий этилган. Шифокорлар рецептларни марказий серверда сақлайди. Дорини олиш учун фуқаролар дорихонада электрон рецептнинг QR-кодини ёки 12 хонали рецепт идентификаторини ҳам тақдим этишлари мумкин. Электрон рецепт кодини рақамли тарзда фаоллаштириш учун беморлар аввало шахсини тасдиқловчи ҳужжат билан давлат органига бориб, ID Austria идентификация тизимида рўйхатдан ўтишлари лозим. Бир марта шахси тасдиқлангандан сўнг, беморлар смартфон иловасига парол киритиш орқали ўз электрон рецептларини осонгина фаоллаштириш имкониятига эга бўладилар.

Буюк Британияда видеоидентификация тартибидан фойдаланилади. Бунда шахсни тасдиқловчи ҳужжат ёки ҳайдовчилик гувоҳномаси орқали шахс аниқланади, шундан кейин фақат парол киритиш етарли бўлади. Буюк Британияда электрон рецептларни жорий этган биринчи ҳудуд Шотландия бўлган, 2009 йилда амалга оширилган.

АҚШда ягона электрон тиббий маълумотлар тизими ва унинг асосий қисмларидан бири — электрон рецептлар тизимини кенг жорий этиш 2009 йилда HITECH қонуни қабул қилинганидан бошланган. Бу қонуннинг асосий мақсади иқтисодий эди: шифокорлар, тиббий муассасалар, дорихоналар ва суғурта компаниялари электрон ва ҳимояланган тиббий маълумотларни биргаликда фойдаланиш орқали соғлиқни сақлаш харажатларини камайтиришлари назарда тутилган.

HITECH қонунида белгиланишича, 2011 йилдан бошлаб 6 йил давомида тиббий хизмат кўрсатувчилар электрон тиббий карталар ва рецептлардан фойдаланганликлари учун пуллик рағбатлантиришлар олишади. Шу билан бирга, 2015 йилдан эътиборан электрон тиббий карталардан фойдаланмайдиган касалхоналар ва хусусий шифохоналарга жарима қўйилади. Бу  услуб жуда самарали бўлиб чиқди: 2012 йилда Миллий соғлиқни сақлаш координаторининг ҳисоботига кўра, АҚШда шифокорларнинг 48% электрон рецепти ва электрон тиббий карталардан фойдаланган.

Бугунги кунда АҚШда электрон рецептлар билан 99% дорихоналар ва 85% шифокорлар ишламоқда. Айрим штатларда, масалан, Нью-Йорк штатда улардан фойдаланиш аллақачон мажбурий ҳисобланади.

Нажмите на кнопку ниже, чтобы прослушать текст Powered by GSpeech