Янгиликлар

not found

Дунёда эшитиш муаммоси: аҳвол ва статистика

Дунё аҳолисининг 5 % дан ортиғи, яъни 430 миллион одам (шу жумладан 34 миллион бола), эшитиш қобилиятининг пасайиши туфайли қийинчиликларга дуч келмоқда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти тахминларига кўра, 2050 йилга келиб деярли 2,5 миллиард одам эшитиш йўқолиши билан оғриши мумкин, шу жумладан 700 миллион одамда ногиронлик даражасидаги эшитиш йўқолиши кузатилади.  ЖССТ статистикасига кўра, даволанмаган эшитиш қобилиятининг йўқолиши касаллиги глобал иқтисодиётга йилига қарийб бир триллион АҚШ долларига тушади. Бундан ташқари, аудио қурилмалардан хавфсиз фойдаланмаслик туфайли олдини олиш мумкин бўлган эшитиш қобилиятининг йўқолиши эҳтимоли бир миллиарддан ортиқ ёшларга таҳдид солмоқда. Эшитиш қобилиятини йўқолиши деганда, қулоқнинг тўғри қисмида 35 десибел (дБ) ёки ундан юқори эшитиш қобилиятининг йўқолиши тушунилади.  60 ёшдан юқори дунё аҳолисининг тўртдан бири бу муаммога дуч келади.  Эшитиш қобилиятининг пасайиши иккала қулоқда ҳам эшитиш чегараси 20 дБ дан кам бўлганда ташхисланади ва енгил, ўртача, ўртача оғир, оғир ёки ўта оғир деб таснифланади.  Эшитиш йўқолиши ва қулоқ касалликларини олдини олишда эрта ташхис жуда муҳим. Юқори хавф гуруҳлари:  - Янги туғилган чақалоқлар ва бир ёшгача бўлган болалар; - Мактабгача ва мактаб ёшидаги болалар; - касби туфайли шовқин ёки ототоксик моддалар таъсирига дучор бўлган ҳар қандай шахс (шу жумладан, ототоксик дориларни қабул қилувчи беморлар); - Қариялар.  Эшитиш йўқолиши – дунё миқёсидаги жиддий муаммо. Эрта ташхис, профилактика ва самарали реабилитация орқали инсонлар ҳаётини яхшилаш, иқтисодий зарарни камайтириш ва жамиятда тенг имкониятлар яратиш мумкин. Ҳар биримиз бу масалани жиддий қабул қилишимиз ва, айниқса, болалар ва ёшларни ҳимоя қилиш йўлида ҳаракат қилишимиз керак.

  • 26 Февраль, 15:00
  • Батафсил
not found

Олимлар грипп, ковид ва ҳатто аллергияга қарши ягона универсал вакцина ишлаб чиқди

Америкалик олимлар гриппнинг барча турлари, шамоллаш, ўпка бактериал инфекциялари ва ҳатто айрим аллергия турларидан ҳимоя қилиш имконига эга бўлиши мумкин бўлган янги бурун спрейи шаклидаги вакцинани ишлаб чиқди. Stanford University тадқиқотчилари универсал вакцинани аллақачон ҳайвонларда синовдан ўтказган ва яқин вақтда инсонлар иштирокидаги синовларни бошлашни режалаштирмоқда. Ушбу янгилик тиббиёт оламида сўнгги 200 йил давомида вакциналар яратилиш тамойилини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин бўлган кескин бурилиш сифатида баҳоланмоқда. Анъанавий вакциналар иммун тизимини муайян бир инфекцияга қарши курашишга “ўргатади”, масалан, қизамиқ ёки гриппга қарши эмлаш фақат битта вирусдан ҳимоя қилади. Science журналида баён этилган янги усул эса иммунитетни "ўргатишни" талаб қилмайди, бунинг ўрнига вакцина иммун ҳужайралари ўртасидаги ахборот алмашинуви механизмларини тақлид қилади. Бурун спрейи кўринишидаги вакцина ўпкадаги макрофаг деб аталувчи оқ қон ҳужайраларини доимий шай ҳолатга келтириб қўяди. Натижада, организмга қандай инфекция киришга уринмасин, иммунитет тизими уни дарҳол қайтаришга тайёр туради. Ҳайвонлар устида ўтказилган тажрибаларда вакцина тахминан уч ой давомида таъсир кўрсатган ва ўпкага кириб келаётган вируслар миқдорини 100 дан 1000 бараварга камайтирган. Грипп вируслари ва коронавируслардан ташқари, вакцина шунингдек икки бактерияга — Staphylococcus aureus ва Acinetobacter baumannii қарши ҳам ҳимоя қилади. Ушбу бактериялар шифохона ичида юқадиган инфекцияларни келтириб чиқаради. Микробиология ва иммунология профессори Бали Пулендраннинг сўзларига кўра, вакцина кенг қамровли иммун жавобни юзага келтиради ва аллергик реакцияларни, жумладан чанг таъсирида келиб чиқадиган астмани ҳам камайтириши мумкин. Ҳозирча инсон организми янги вакцинага қандай жавоб қайтариши ва иммун тизими қанча вақт давомида юқори тайёргарлик ҳолатида сақланиши номаълум. Агар инсонларда ўтказиладиган клиник синовлар ҳам муваффақиятли якунланса, ишланма пандемиялар ёки мавсумий респиратор касалликлар авж олишининг дастлабки босқичларида қўлланилиши мумкин. Бу вирусли касалликлар оғир кечишини олдини олади, шунингдек тезроқ соғайишга ёрдам беради.

  • 26 Февраль, 09:00
  • Батафсил
not found

Инсоният ҳаёти ва саломатлигига таҳдид солувчи 10 та вирус

Баъзи вируслар миллионлаб одамларни зарарлайди, аммо нисбатан кам сонли ўлим ҳолатларига олиб келади. Бошқалари эса анча кам тарқалади, бироқ улар билан зарарланганлар учун анча хавфли ва ўлим даражаси юқори бўлади. Ушбу шарҳда касалланганлар орасида ўлим кўрсаткичи бўйича сараланган энг хавфли 10 та вирус тақдим этилган. Рўйхатнинг мутлақ “етакчиси” — қутуриш: симптомлар пайдо бўлганидан кейин ўлим эҳтимоли деярли 100 фоизга яқинлашади. Маълумотлар турли манбалардан жамланган, жумладан: Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ), Британия Колумбияси (Канада) касалликларни назорат қилиш маркази, Австралия ҳукумати, Европа касалликларнинг олдини олиш ва назорат қилиш маркази (ECDC), Reuters ахборот агентлиги ва Буюк Британия ҳукуматидан. Қутуриш ҳар йили тахминан 59 000 кишининг ҳаётига зомин бўлади: асосан Африка ва Жануби-Шарқий Осиё мамлакатларида. Вирус асосан зарарланган ҳайвонларнинг сўлаги орқали — кўпинча итлардан юқади. Самарали вакцина мавжуд бўлишига қарамай, қутуриш ҳали ҳам минглаб ўлимларга сабаб бўлмоқда. Асосий сабаб — таъсирдан кейинги профилактика (постконтакт профилактика) ва ўз вақтида даволанишга кириш имконияти чеклангани. Рўйхатдаги бир нечта вируслар вирусли геморрагик иситмаларни келтириб чиқаради — жумладан Эбола, Марбург ва Конго–Қрим геморрагик иситмаси. Бу касалликлар кўпинча оғир ички қон кетишлар ва аъзолар етишмовчилиги (органлар ишдан чиқиши) билан кечади. Эбола ва Марбург вирусларининг леталлиги тахминан 50 фоизга етиши мумкин. Уларнинг эпидемик авж олиши асосан марказий ва жанубий Африка мамлакатларида кузатилади. Фақат 2014–2016 йилларда ғарбий Африкадаги Эбола эпидемиясининг ўзи 11 000 дан ортиқ инсоннинг ҳаётига зомин бўлган ва бу воқеа эпидемияларга тайёргарлик масаласига бутун дунё эътиборини тортган. Асосан кана ва қишлоқ хўжалиги ҳайвонлари орқали юқадиган Конго–Қрим геморрагик иситмаси анча кенг ҳудудларда — Евросиё ва Африкада тарқалган. Леталлиги 10–40 фоиз оралиғида бўлиб, ҳар йили 1 000–2 000 та ўлимга сабаб бўлади. Ушбу рейтингдаги вирусларнинг аксарияти зооноз — яъни ҳайвонлардан инсонга ўтадиган келиб чиқишга эга. Мевахўр кўршапалаклар Нипах ва Марбург вирусларининг табиий резервуари ҳисобланади, кемирувчилар Лухо вируси билан боғлиқ, бир ўркачли туялар эса 2012 йилда Саудия Арабистонида илк бор аниқланган MERS-CoV'нинг асосий манбаи саналади. Парранда гриппи (H5N1)  зарарланган қушлардан юқади ва одамларда тасдиқланган ҳолатлар орасида ўлим кўрсаткичи тахминан 50% ни ташкил этади — бу мавсумий гриппга қараганда анча юқори. Одамга юқиш ҳолатлари нисбатан кам учраса-да, ўлим даражасининг шунчалик юқорилиги жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотларини доимий равишда юқори ҳушёрлик ҳолатида ушлаб турибди.

  • 25 Февраль, 08:52
  • Батафсил
Нажмите на кнопку ниже, чтобы прослушать текст Powered by GSpeech